De start van het project Zichtbaarheid seksuele diversiteit uitgevoerd in het samenwerkingsverband COC Amsterdam, Stichting IHLIA en MVS.

De homo emancipatie* leek voltooid rond het millennium. Amsterdam was jaren homohoofdstad van Europa en er werd niet aan getwijfeld of het zou wel goed komen met de positie van LHBT (staat voor Lesbisch, Homo, Biseksueel en Transgender) groepen in de samenleving. Tot de eerste scheuren zich vertoonden. Meldingen van homovijandige incidenten werden vaker gesignaleerd door de media en de homogemeenschap begint zich te roeren. Homo-emancipatie was vrijwel klaar met de 2e fase (wettelijk gelijke rechten, nadat in 1971 homoseksualiteit uit het wetboek van strafrecht was gehaald, wat het einde van de 1e fase betekende). De partners in het project constateren dat er een 3e fase is aangebroken met als doel het bevorderen van sociale acceptatie van lesbiennes, homoseksuelen, biseksuelen en transgenders.

Project Zichtbaarheid signaleert en pakt gebeurtenissen op in een omgeving waar homoseksualiteit nog onbespreekbaar is en vraag aandacht voor nieuwe emancipatie mogelijkheden.
Vijf jaar lang zijn de drie organisaties in het project samen opgetrokken met jaarlijks een activiteiten programma en één doel: sociale acceptatie van seksuele diversiteit.

Succes heeft vele vaders en moeders, in de loop van de afgelopen 5 jaar hebben veel politieke partijen, homo-organisaties en instellingen successen geclaimd op dit terrein.
Wie echter de chronologische volgorde van het aan de kaak stellen, het begin van ideeën en daadwerkelijke activiteiten goed op een rijtje zet, zal merken dat veel van de nieuwe ontwikkelingen voortkwamen uit het samenwerkingsverband COC Amsterdam, IHLIA en MVS.

Het sleutelmoment in Amsterdam

Begin 2005; een roerige tijd in stadsdeel Oost. Voor het Retiefstraat** incident wordt door het project Zichtbaarheid de volle aandacht gevraagd die het verdient. In het samenwerkingsverband maakt een serie van activiteiten dat in Amsterdam anti homo acties niet meer als incident worden gezien.
In een op initiatief van het COC Amsterdam georganiseerd debat op 23 maart waar in het gebouw van Emcemo, Marokkaanse buurtvaders, stadsdeelraad, politie en Marokkaanse organisaties aanwezig waren, sprak ook Achmed Marcouch voor het eerst in het openbaar met homo's.
Daaropvolgend plaatst IHLIA de tentoonstelling 'Wij gaan ons echt verbinden' in het stadsdeelkantoor Oost/Watergraafsmeer en op diverse locaties in het stadsdeel. De tentoonstelling brengt homoseksualiteit voor het eerst dichter bij de bewoners en geeft betekenis aan de in 2001 gerealiseerde openstelling van het burgerlijk huwelijk voor paren van gelijk geslacht.
MVS registreert het nieuws, maar maakt ook journalistieke verslaglegging in het stadsdeel door op de Dappermarkt interviews te houden met buurtbewoners en straatjongeren, waarmee de beeldvorming over homoseksualiteit zichtbaar gemaakt wordt, maar ook scherper wordt geanalyseerd. Er ontstond eindelijk beweging bij het stadsdeelbestuur en de buurtregisseur.



Van gelaten naar alert. De paradox wordt zichtbaar. In een steeds toleranter wordende samenleving ontstaat tegelijkertijd meer vijandigheid en weerstand. De tegenstand wordt bij een kleiner deel van de samenleving agressiever. Deze agressie kan niet worden getolereerd. Het project Zichtbaarheid richt zich pro-actief op dat wat leeft in de samenleving en reageert alert door het organiseren van diverse activiteiten in de wijken.

De stad is groter dan het centrum
Hiermee neemt het Project verantwoording voor het zichtbaar maken van LHBT in de Amsterdamse samenleving in het geheel, niet alleen in de grachtengordel, maar ook voor het laten zien van de misstanden rondom de sociale acceptatie ervan buiten het Amsterdamse centrum. Daarmee beïnvloedt het project het emancipatiebeleid in de stad, maar is het vooral ook een aansporing tot beleid in de stadsdelen op dit terrein.

Sociale acceptatie, meer dan versterken individuele homo
Niet de individuele homo is verantwoordelijk voor zijn/haar veiligheid, niet alleen zijn en haar assertiviteit is bepalend voor een gelijkwaardige positie in de samenleving. Het project Zichtbaarheid benadrukt de verantwoording van de samenleving als geheel voor een bredere sociale acceptatie van seksuele diversiteit. De burger, migrantengemeenschappen en gemeentebestuur worden aangesproken op de verantwoordelijkheid en uitgenodigd tot participatie.

Voorop in de homobeweging
In vijf jaar zijn LHBT issues duidelijk veel zichtbaarder en er zijn meerdere organisaties actief geworden, ook is het besef sterk gegroeid dat de sociale acceptatie van seksuele diversiteit er nog helemaal niet goed voor staat. Breed worden initiatieven genomen, waarbij ook de aandacht voor diversiteit in de samenleving toeneemt. Seksuele diversiteit in een steeds diverser wordende stad. Bruggen slaan naar andere groepen, samen in plaats van polariseren is steeds een van de uitgangspunten bij de het organiseren van activiteiten.
Project Zichtbaarheid pleit voor cohesie en laat dat zien in haar actieprogramma.



Het project Zichtbaarheid liep voorop in de ontwikkelingen en zal dat blijven doen. De initiatieven en activiteiten brachten nieuwe ontwikkelingen op gang, waardoor andere partijen het stokje konden overnemen of konden voortgaan op de zaken die onder de aandacht van publiek en politiek zijn gebracht.

De markante gebeurtenissen in Amsterdam ten gevolge van vijf jaar samenwerkingsverband.

2005 Op 17 mei 2005 startte COC Amsterdam de discussie over nieuwe thema's in het tegengaan van homofobie. Naar aanleiding van de mishandeling van Chris Crain kwam de LHBTgemeenschap samen bij de kiss-in op het Leidseplein. Met 10 geboden laat een groot aantal organisaties, stadsbreed, zien de sociale acceptatie van LHBTgroepen serieus te nemen. Project Zichtbaarheid neemt een aantal belangrijke onderdelen voor haar rekening.

2006 Het debat ter afsluiting van de expositie 'Wij gaan ons echt verbinden' wordt gehouden in stadsdeel Oost/ Watergraafsmeer, waarmee de onwetendheid en vooroordelen t.a.v. homoseksualiteit bespreekbaar worden gemaakt en de discussie tussen bewoners op gang brengt. Op de avond van het debat wordt ook de film 'Wij gaan ons echt verbinden' vertoond die gemaakt is door MVS. In de film worden buurtbewoners gevraagd naar hun mening over de foto-expositie.
In de herfst van 2006 start MVS haar carrière op You Tube met een filmverslag van de opening van het Homomonument in Madurodam. Vanaf dat moment zijn de films toegankelijk voor een groter publiek.

2007 Met de veiligheidsconferentie (thema: homofobie en veiligheid) vraagt COC Amsterdam aandacht voor het toenemend geweld tegen homo’s in Amsterdam. Gepleit wordt voor een onderzoek, dat vervolgens ook door de gemeente wordt uitgezet bij de Universiteit van Amsterdam. In de Amsterdamse gemeenschap wordt via diverse media politie en overheid opgeroepen meldingen van discriminatie en geweld tegen homo’s serieus te nemen en adequate maatregelen te nemen. Er ontstaat een omslag in het denken over homofoob geweld. Het wordt voor het eerst onderkent als hardnekkig en toenemend fenomeen.
De tentoonstelling Monument van Trots laat het unieke Amsterdamse homomonument zien als symbool van zichtbaarheid. De tentoonstelling wordt door IHLIA onderhouden en uitgeleend en start daarmee een indrukwekkende reis langs de stadsdelen. Daarnaast opent IHLIA zijn nieuwe locatie in de OBA en bereikt in een mainstream organisatie een optimaal zichtbare positie.
2007 was ook het begin van de debatten over jongerenculturen, o.a. In samenwerking met jongerencentrum Imagine IC bij 'Who do you love?' over interetnische en seksueel diverse relatievorming in Amsterdam Zuidoost en over bespreekbaarheid van homoseksualiteit onder Marokkaanse jongeren in Argan in Oud-West. Ban Bòltu e Blachi is de eerste conferentie over homoseksualiteit in de Antilliaanse gemeenschap, georganiseerd door Sabana.

2008 Monument van Trots is ook te zien Bos en Lommer. De Roze Zondag bij het Kwakoe festival wordt voor het eerst georganiseerd, een duidelijk voorbeeld van LHBT activiteiten die onderdeel worden van een wijkgeorganiseerde activiteit en bij groepen waar homoseksualiteit niet makkelijk bespreekbaar te maken is. Het wordt neergezet als de start van de Gay Pride.
Ook wordt voor de eerste keer Pink Istanbul georganiseerd, samen met Stichting Pera (Paradiso). Doelstelling van Pink Istanbul is om positieve beeldvorming van homoseksuelen neer te zetten in de kunst en cultuurwereld, waar jonge Turkse Nederlanders actief aan mee willen doen. Pink Istanbul is een jaarlijks roze evenement in de serie hetero-evenementen voor jongeren van Club Pera.
IHLIA neemt actief deel aan de Roze Filmdagen met het thema literatuur, die ook deels in de OBA plaatsvinden

2009 Het jaar van de lesbische zichtbaarheid. De tentoonstelling Eye4 women plaatst lesbische zichtbaarheid in historisch perspectief. Het strijdbare elan in de jaren 80 is een inspiratie voor nieuwe activiteiten in de lesbische gemeenschap anno nu. Stichting Ondersteboven (mede opgericht door partners uit het Zichtbaarheidsproject in 2006) publiceert het rapport: onderzoek naar de psychosociale gezondheid van lesbische en biseksuele vrouwen. Zij vraagt hiermee onder meer aandacht voor de positie van lesbische en biseksuele vrouwen die jarenlang onderbelicht is gebleven.
Monument van Trots en het bijbehorende lesmateriaal wordt in 2009 in stadsdeel Oud-Zuid opnieuw ingezet om scholen meer te betrekken bij het onderwerp seksuele diversiteit. Er is een aanvang gemaakt met het verbreden van de doelgroepen, zoals een dialoog met en voorlichting bij ouderen in verzorgingstehuizen.
COC Amsterdam en de gemeente organiseren de eerste dialoog met Afrikaanse kerken in het kader van het bespreekbaar maken van HIV- en homohealings.

Homo emancipatie: een zaak van ons allemaal is na vijf jaar bij veel meer partijen op het netvlies.


Er is een breed draagvlak bij maatschappelijke organisaties om veel aandacht te geven aan homo emancipatie.

In het huidige Amsterdam wil het samenwerkingsverband Zichtbaarheid de agenda voor LHBTbeleid blijven beïnvloeden, vooral in de wijken, het onderwijs en jongeren- en ouderenwerk. Het gevaar dreigt anders dat de inspanningen van 5 jaar zichtbaarheid teniet worden gedaan. Belangrijk is ook het versterken van het besef binnen de homo gemeenschap dat Amsterdam Gay Capital niet alleen een zaak is van ‘anderen’. Het project beoogt meer betrokkenheid van (roze) burgers, die zich niet afkeren, maar juist een actief onderdeel vormen van die Amsterdamse samenleving.
Het project werkt samen als de oren, ogen en de mond van de homogemeenschap in Amsterdam.
Luisteren, zien, registreren, zichtbaar maken en actie ondernemen.
Bundelen, verzamelen van homogeschiedenis en bewaren voor de toekomst is, naast het bespreekbaar maken, de basis van zichtbaarheid.

De huidige stand van sociale acceptatie van homo’s is breekbaar, blijkt uit het rapport over daders van antihomogeweld 'Als ze maar van me afblijven'. Continuering van een consequent en inhoudelijk stevig programma gericht op sociale acceptatie is een minimum voorwaarde voor verbetering. Aansluiting op de landelijke koplopersovereenkomst voor homo-emancipatie van het ministerie van OCW is daarbij van belang.
Noodzakelijk is een gezamenlijke centrale positie, ervaring met specifieke activiteiten gericht op sociale acceptatie, niet alleen op emancipatie èn veel meer dan op city marketing gerichte activiteiten. Het promoten van Amsterdam als Gay Capital is weliswaar belangrijk, maar Amsterdam kan die status niet dragen als de stad niet veilig is voor alle 50.000 zichtbare en minder zichtbare roze inwoners.
Project Zichtbaarheid biedt continuïteit in goede samenwerking en het voortzetten van de dialoog in de samenleving.

Vernieuwen
Jongeren en jeugd zijn de belangrijkste doelgroepen in de komende jaren. Het project Zichtbaarheid zal zich op verschillende manieren richten op die groepen. Door het initiëren van discussie met jongerenorganisaties, het geven van voorlichting aan jeugdwerkers. Ook maakt IHLIA de collectie fictie en nonfictie met het thema homoseksualiteit zichtbaar en toegankelijk in de wijkfilialen van de OBA door het plaatsen van een roze collectie in een roze kast. Voor veel homoseksuele jongeren wordt met boeken en films de mogelijkheid hun gevoelens een plaats te geven groter. Roze ouderen zullen meer en meer aandacht behoeven nu zij als geëmancipeerde homo's aantreden in de bejaardenverzorging. Ouderen blijven ook de aandacht hebben van IHLIA, waar deze groep een belangrijke rol zal spelen bij het vastleggen van Oral History.

Verbreden
Uitbreiding van het samenwerkingsverband met bijvoorbeeld st. Homomonument behoort tot de mogelijkheden. In de gay-straight alliance vindt die samenwerking al plaats.
Alle stadsdelen blijvend betrekken en aanspreken op hun verantwoordelijkheid. Kort na het sleutelmoment Oost-Watergraafsmeer in 2005 volgde het debat in de Baarsjes en zijn in de loop van de jaren daarna veel stadsdelen gevolgd. We hebben gezien dat een groot deel van de stadsdelen roze is verkleurd. Op dit moment is Amsterdam Noord het enige stadsdeel dat nog geen gevolg heeft gegeven aan de oproep homoseksualiteit bespreekbaar te maken.

Verdiepen
We verwachten de komende jaren meer ontwikkelingen waarbij polarisatie dreigt onder invloed van politieke partijen, toenemende emancipatie van jongeren door de mogelijkheden van het Internet en meer confrontatie door de economische omstandigheden.
Hierbij wil het project verdergaande beïnvloeding, acties en zichtbaarheid op terreinen waar homo’s in de samenleving kwetsbaar zijn, zoals scholen en de woonomgeving.
Het project wil blijven inspelen op de actualiteit, bijvoorbeeld rond problematiek van LHBT asielzoekers, de roze inburgering in Amsterdam en blijvend Amsterdamse instellingen aanspreken op hun eigen verantwoordelijkheid.

Het project vindt ook aansluiting bij de ontwikkeling van de creatieve stad, vooral in kunst en cultuur. Hiermee gebruiken de partners hun expertise en ervaring om de voortrekkersrol te stimuleren die Amsterdam heeft als broedplaats van emancipatie. Net als bij Pink Istanbul en de Roze zondag op het Kwakoefestival kunnen kunst en cultuuruitingen waar een positieve invloed van de roze gemeenschap zichtbaar wordt, ook bijdragen aan de sociale acceptie van roze inwoners van Amsterdam.
Daarnaast valt nog veel winst te halen uit het continueren van het maatschappelijk debat en samenwerking met gelovigen, jongeren, ouderen en vrouwen.



* Bij het gebruik van het begrip homo volgen we het zelfde uitgangspunt als het Ministerie van OCW, lees: homo, lesbisch, biseksueel en transgender.
** groeiend aantal meldingen van homo's die door buurtgenoten stelselmatig werden gepest en uitgescholden, waarna twee homoseksuelen ook uit het stadsdeel verhuisden.