Onderwijs

Een aantal recent ontwikkelde lesmethoden/managementadviezen met betrekking tot homoseksualiteit en seksuele diversiteit in het onderwijs. Met een Nederlandstalig, Engelstalig en Duitstalig gedeelte.

Nederlandstalig

van den Boogaard, Anne; Muijs, Evelien; van Ommen, Tanja
/ Horen, zien en zwijgen: Voorlichtingsmethode over homo- en biseksualiteit voor groep 7 en 8 van het basisonderwijs
- Nijmegen : COC Nijmegen, 2009. - 38, 32 p. + beg. mat.
Deze voorlichtingsmap bestaat uit een handleiding voor de leerkrachten, een handleiding voor Team Voorlichting COC en een vijftal spelletjes.

Voorlichtingsmethode voor groep 7 en 8 van het primair onderwijs uitgevoerd in samenwerking met de leerkracht door speciaal daarvoor opgeleide homo- of biseksuele voorlichters van het COC. Deze brengen een bezoek van ongeveer anderhalf uur aan de klas. Na een inleiding volgt een spelletjescircuit (puzzel maken van Paul de Leeuw/quiz/memorie/stripverhaal afmaken en plaatjes duiden) en daarna een groepsgesprekje. {De drie auteurs/samenstellers hebben voor deze methode de Dalesprijs 2010 gewonnen.}
HDK-LAA: cat. (horen/zie) g # cat. (horen/zie/tv) g # cat. (horen/zie/lk) g


Schouten, Marinus

/ Draaiboek Vrolijke Scholen Allianties
- Amsterdam: Empowerment Lifestyle services, 2009. - 16 p.
Deze uitgave kwam tot stand door samenwerking met het Landelijk Platform Openbaar Onderwijs CBOO, Algemene Onderwijsbond en CNV Onderwijs en werd mogelijk gemaakt door het ministerie van OCW.

Dit draaiboek is de organisatorische weergave van het proces van alliantievorming tussen gemeente, scholen(koepel) en een klankbord van lokale betrokkenen uit scholen en belangenorganisaties, met als doel scholen op weg te helpen bij de integratie van seksuele diversiteit in hun sociale veiligheidsbeleid. Het is de neerslag van een pilot in drie regio's gedurende de periode december 2007 tot juni 2008.
HDK-LAA: cat. (schou/dra) g


Gay is ok!: GSA: informatiebrochure over seksuele diversiteit op school
/ eindredactie Geert-Jan Edelenbosch
- Amsterdam: COC Nederland, cop. 2009. - 23 p.: ill.

In dit boekje vertellen 36 verschillende homoseksuele, lesbische en biseksuele leerlingen hoe zij hun schooltijd ervaren. Ook hun heterovrienden komen aan het woord. De brochure bevat een manifest, ter ondertekening door de school, van de Gay Straight Alliance waarin deze de school vraagt zich in te zetten om van de school een veilige plek te maken voor iedereen.
HDK-LAA: cat. (gay/is/ok) k

Gewoon homo op de basisschool
/ eindredactie Anke Visser
- Utrecht: Algemeen Pedagogisch Studiecentrum (APS), 2009. - 27 p.: ill.
Deze uitgave kwam tot stand in opdracht van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen/directie Emancipatie en is uitgevoerd door het Algemeen Pedagogisch Studiecentrum (APS).

Deze brochure neemt het schoolleven van alledag als uitgangspunt, en stelt daarbij de vraag: "Hoe gewoon is homoseksualiteit op de basisschool?" Elk aspect gaat vergezeld van praktische suggesties om homoseksualiteit gewoon te laten zijn.
HDK-LAA: cat. (visse-an/gew/bas) k

Gewoon homo in het voortgezet onderwijs
/ eindredactie Anke Visser
- Utrecht: Algemeen Pedagogisch Studiecentrum (APS), 2009. - 33 p.: ill.
Deze uitgave kwam tot stand in opdracht van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen/directie Emancipatie en is uitgevoerd door het Algemeen Pedagogisch Studiecentrum (APS).


Deze brochure neemt aspecten uit het schoolleven van alledag als uitgangspunt en haakt daarbij aan met suggesties om gewoon homo te zijn op school.
HDK-LAA: cat. (visse-an/gew/voo) k

Homoseksualiteit en puberteit/heteroperspectief
- Utrecht: Gay and School/APS, 2009. - 7 p.
Bibliogr.: bl. 7

Pubers kunnen zich behoorlijk ongenuanceerd uitlaten, ook over homoseksualiteit. Wanneer scholen aandacht besteden aan homoseksualiteit en/of homodiscriminatie, is het goed te beseffen voor welke ontwikkelingsopdrachten pubers staan, om zo meer greep te krijgen op de bronnen van mogelijke intolerantie ten opzichte van homoseksuele medeleerlingen en docenten.

HDK-LAA: cat. (homoseksua/pub/het) g # pdf

Koppers, Bas; van Bijsterveld, Marc; Dankmeijer, Peter
/ Respect 2give=2get: docentenhandleiding voor de behandeling van de thema's identiteit, discriminatie en homoseksualiteit in het vmbo
- Amsterdam: Empowerment Lifestyle Services, 2009. - 23 bl.: ill.
Met bijlagen - Handleiding is te downloaden op: http://www.empower-ls.com/downloads

In deze lessenserie staan de begrippen respect, identiteit, vooroordelen en groepsnormen centraal. De lessen beginnen met een bespreking van wat respect is. Al snel kom je tot de conclusie dat iedereen zichzelf wil zijn en daarvoor niet veroordeeld wil worden. Maar je kunt niet verwachten dat anderen je respect gaan geven als je die anderen vervolgens veroordeelt. Dus: respect krijgen gaat samen met respect geven. Dat begrijpen jongeren. Vervolgens gaan we in op identiteit. Voor welke aspecten van je identiteit wil je dan respect? Identiteit is niet één ding, maar bestaat uit facetten. Op dit moment komt homo-identiteit aan de orde. Ook dat is maar een facet wat soms meer en soms minder belangrijk voor je is. De lessenserie bestaat uit een korte expliciete versie en een langere impliciete versie. Op sommige vmbo's en praktijkscholen is homoseksualiteit zo onbespreekbaar dat docenten wordt aangeraden de langere versie van 2 à 3 uur te gebruiken, waarin homoseksualiteit halverwege als één van de aspecten aan de orde komt. Op andere scholen kan je homoseksualiteit meteen benoemen.
HDK-LAA: cat. (koppe/bij/dan) g # pdf

Islamitische lesbische meiden uit de kast, in de drup?: "Out" is not the only way!
/ Gay and School
- Utrecht: www.gayandschool.nl, 2008. - 5 p. :ill.

Informatie voor scholen over de situatie van in Nederland wonende lesbische schoolgaande moslima's. De optie om een geheim leven te leiden wordt niet afgewezen omdat moslima's na hun coming out vaak te maken krijgen met dwang om te trouwen, bedreiging, uitsluiting en isolement. Zelf spreken ze ook over geweld en mogelijk moord door neven.
HDK-LAA: cat. (islam/les) g

Spreek je uit!
/ COC Nederland
- Amsterdam: COC Nederland, cop. 2008. - 6 p.: ill.

In de vorm van een quiz gegoten les over homoseksualiteit aangevuld met informatie over de wet en een lijst handige websites + docentenhandleiding.
HDK-LAA: cat. (spree/je) g

Schouten, Marinus; Dankmeijer, Peter (red.)
/ De roze draad in veiligheid op school: seksuele diversiteit in een brede aanpak van omgangsvormen: een handreiking voor schoolleiders
- Amsterdam : Empowerment Lifestyle Services, 2008. - 48 p.: ill.
ISBN: 9075359077

Informatief boekje voor het schoolmanagement over schoolbeleid ten aanzien van veiligheid in relatie tot seksuele diversiteit.
HDK-LAA: cat. (roze/dra) k
ABH: Bib N5 Roze


Respect2love: kun jij verliefd worden op wie je wilt?
- Amsterdam: COC Nederland, 2008. - 31 p.

Verzameling ervaringsverhalen van Nederlandse homoseksuele en lesbische jongeren uit Libanon, Suriname, Marokko, Turkije, China en de Antillen. Na elk verhaal informatie over het land van herkomst, wetgeving en ontwikkelingen.
HDK-LAA: cat. (respe2) k

Homoseksualiteit en puberteit/perspectief hltb-leerling
- Utrecht: Gay and School/APS, 2008. - 4 p.
Bibliogr.: p. 4. 
Rapport is te downloaden op:
http://www.gayandschool.nl/NR/rdonlyres/51DFA5E0-B1FF-44E1-9350-A1B758067612/0/Homoseksualiteitenpuberteitperspektiefhltb.pdf

Er is veel aandacht voor jongeren die steeds vroeger 'uit de kast' komen. De indruk wordt gewekt of niets hltb-leerlingen in de weg staat om op school openlijk voor hun geaardheid uit te komen. Maar is dat werkelijk zo?
HDK-LAA: cat. (homoseksua/pub/per) g # pdf

Mok, Ineke; Schellekens, Els
/ HomoLESbi op school: module voor Pabo-studenten bij "Monument van trots"
- Amsterdam: IHLIA, 2008. - 13 p.
Concept. - Deze module hoort bij www.monumentvantrots.nl, een initiatief van IHLIA.

Lesmateriaal bestemd voor Pabo-studenten. Ingegaan wordt op de eigen seksuele
identiteit van de Pabo-student met oefenstof, daarna biedt het feiten-, ontmaskert ficties- en toont verschillende visies op homoseksualiteit. Het maakt alert op vooroordelen bij de student zelf en anderen. Een voorbereiding voor de toekomst voor de klas.
HDK-LAA: cat. (mok/sch) g

van der Glas, Luit
/ Homoseksualiteit in Nederland: een informatiepakket voor een werkstuk of spreekbeurt
- Nijmegen: Centrum voor Mondiaal Onderwijs, 2007. - 27 p.: ill.
12+. Recensie op IHLIA-website

Informatieboekje voor het maken van een spreekbeurt of werkstuk over homoseksualiteit in Nederland.
HDK-LAA: cat. (glas/hom) g


Groenwold, Liesbeth; Bakker, Alex ; ill.: Garcia Martin, Cristina
/ HLB: alles wat je altijd wilde weten over homoseksualiteit maar nooit durfde te vragen
- Amsterdam: COC Amsterdam, 2007. - 40 p.
Deze uitgave is mogelijk gemaakt door Gemeente Amsterdam

Dit tijdschriftachtig voorlichtingsboekje geeft informatie over homoseksualiteit en bespreekt argumenten om je een mening te vormen en deze mening te verdedigen over het onderwerp. HDK-LAA: cat. (groenw/bak) g

Dankmeijer, Peter; Arts, Christel
/ Vrolijke scholen campagne
- Amsterdam : Empowerment Lifestyle Services, 2002-2004. - 10 p.
In opdracht van de gemeente Amsterdam

Campagne bedoeld voor docenten en schoolmanagers, geeft praktische uitleg en tips voor het invoeren van homo-emancipatie op middelbare scholen. Bestaat uit een brochure van 10 p.: Een vrolijke school: Tips voor een prettige sfeer rond homoseksualiteti op uw school (2002), een Campagnedraaiboek (2003), een Draaiboek voor de 'Homo OK' methode (2004), een flyer die de Vrolijke scholen test op internet promoot en een affiche 'Homo OK, hoe tolerant is onze school?'
HDK-LAA: cat. (vrolijk/sch/cam) g
Affiche: Homodok-LAA C2069

Jonas & Jasper: handleiding bij de kleurplaten
/ Jong & HiB en CGSO-team van CAW de Poort
- Brugge: Jong & HiB, 2004. - 17 bl.: ill.
6+; deze handleiding is te downloaden op
http://www.jnet.be/holebi/downloads/werkmap.doc

In deze handleiding om seksuele diversiteit bespreekbaar te maken op de basisschool, vind je open en gesloten vragen die bij kleurige platen horen. Ook bevat de handleiding een aanbevolen jeugdliteratuurlijst, handige adressen en websites.
HDK-LAA: cat. (jonas/jas) g

van der Drift, René; Dankmeijer, Peter ; ill.: Auke Herrema
/ Leefvormen: suggesties voor stapsgewijs werken aan verbetering van omgangsvormen en respect jegens diverse leefwijzen in het primair onderwijs
- Amsterdam: Empowerment Lifestyle Services, 2003. - 128 p. :ill. [2e druk]

(1e druk 1999)
ISBN: 9075359047
De ontwikkeling van dit pakket werd mogelijk gemaakt door een finaciële bijdrage van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen

Les- en informatiemateriaal over homoseksualiteit voor de basisschool voor de onder-, midden- en bovenbouw. Ook de ouders van leerlingen worden erbij betrokken.
HDK-LAA: cat. (drift/dan) g

Homoseksualiteit en Islam in een multiculturele samenleving: plan van aanpak
- Amsterdam: Amsterdams Centrum Buitenlanders etc., 2003. - 16 p.
Op de titelpagina: Al maina al amin [veilige haven, in het Arabisch], Liman tehlikesiz [veilige haven, in het Turks]

Het Amsterdams Centrum Buitenlanders (ACB, onderdeel van de Federatie Steunfuncties Minderheden, FSM), de Schorerstichting en het COC-Amsterdam ontwikkelen een gezamenlijk project, Al maina al amin (veilige haven, in het Arabisch) dat gericht is op: 1) de emancipatie van islamitische jongens en meisjes met homoseksuele gevoelens, 2) op hun (georganiseerde) sociale omgeving, 3) de professionele hulpverlening en 4) het onderwijs.
HDK-LAA: cat. (homoseksua/isl) g

Handige websites

Monument van Trots
Gay and School
Vrolijke Scholen
Empowerment Lifestyle Services
LGBT Education
COC

Engelstalig

Keuzenkamp, Saskia; Bos, David; with collaboration from Anna Adolfsen, Jan Willem Duyvendak and Gert Hekma.
/ Out in the Netherlands: acceptance of homosexuality in the Netherlands
- The Hague: SCP, 2007. - 84 p.: ill.
ISBN: 9037703245

Op verzoek van de regering is onderzoek gedaan naar de acceptatie van homoseksualiteit in Nederland. Het onderzoek is uitgevoerd door 'The Netherlands Institute for Social Research'.
HDK-LAA: cat. (keuze/bos) b boven
ABH: Bib S2.3 Keuz

Pascoe, C.J.
/ Dude, You're a Fag: Masculinity and Sexuality in High School
- Berkeley, CA : University of California Press, 2007. - xii, 227 p.
ISBN: 0520252306

High school and the difficult terrain of sexuality and gender identity are brilliantly explored in this smart, incisive ethnography. Based on eighteen months of fieldwork in a racially diverse working-class high school, "Dude, You're a Fag" sheds new light on masculinity both as a field of meaning and as a set of social practices. C. J. Pascoe's unorthodox approach analyzes masculinity as not only a gendered process, but also a sexual one. She demonstrates how the "specter of the fag" becomes a disciplinary mechanism for regulating heterosexual as well as homosexual boys and how the "fag discourse" is as much tied to gender as it is to sexuality.
HDK-LAA: cat. (pasco/dud) b boven


Bochenek, Micheal; Brown, A.W. (Human Rights Watch)
/ Hatred in the hallways: violence and discrimination against lesbian, gay, bisexual, and transgender students in U.S. schools
- New York, NY (etc.) : Human Rights Watch, 2001. - 5, xiii, 203 p.: ill.
ISBN: 1564322599

Op openbare scholen in de V.S. zijn homojongens, lesbische meiden, bi- en transseksuele jongeren veelal dagelijks het pispaaltje. Door pesten en lichamelijk geweld komen deze jongeren in een isolement terecht en leraren falen hen op te vangen of weigeren dit in te zien, met slechte schoolresultaten, depressies, spijbelen en zelfs (pogingen tot) zelfdoding tot gevolg. Enkele scholieren hebben getracht de vooroordelen aan te kaarten en bescherming van de schoolleiding te eisen, maar veel scholen geven toe aan de algemene opinie en verwerpen de eisen van de scholieren. Onderzoeksgegevens en getuigenverklaringen geven een beeld van een generatie jongeren die opgroeit met discriminatie op grond van seksuele voorkeur en genderidentiteit, geheel tegen het grondwettelijke gelijkheidsbeginsel in.
HDK-LAA: cat. (boche/bro) b boven

Lesbian, gay, bisexual, transgender, and questioning youth
/ introduction by Mary Henning-Stout and Steve James
- In: School Psychology Review, 29 (2000) 2, p. 155-234

Themanummer.
HDK-LAA: cat. (lesbian/gay/bis/tra) b

Duitstalig

Bullying in der Schule: ein Leitfaden für LehrerInnen und Schulpersonal
/ M. Gualdi [etc.]
- Bologna: Arcigay, 2009. - 47 p.: ill. [2e druk]
(1e druk 2008); De 1e druk van deze handleiding is te downloaden op:
http://www.arcigay.it/schoolmates/DEU/schulpersonal.pdf

Der vorliegende Leitfaden entstand im Rahmen des EU-Projektes Schoolmates, das in Zusammenarbeit von Arcigay Italien (Projektleitung), der Wiener Antidiskriminierungsstelle für gleichgeschlechtliche Lebensweisen (Österreich), der Kampania Przeciw Homofobii (Polen) und unter Beteiligung von Colegas Madrid (Spanien) parallel in Bologna und Modena (Italien), Wien (Österreich), Warschau (Polen) und Madrid (Spanien) durchgeführt wurde. Das Projekt wurde von der Europäischen Kommission im Rahmen von Daphne II gefördert, startete im März 2006 und endete im April 2008. Ziel dieses Leitfadens ist es, LehrerInnen, nicht-unterrichtendes Schulpersonal und andere im Bereich Schule Tätige zu befähigen, Bullying erkennen und bekämpfen zu können, sowie in weiterer Folge auch Maßnahmen zur Prävention zu ergreifen. Dazu werden Informationen über das Phänomen Bullying ebenso vermittelt, wie praktische Tipps und konkrete Handlungsanleitungen gegeben werden. Wir fokussieren in diesen Bemühungen homophob motiviertes Bullying, also Gewalt gegen SchülerInnen, die tatsächlich homosexuell sind oder für homosexuell gehalten werden.
HDK-LAA: cat. (bully/sch) g

Bullying bekämpfen: eine Anleitung für Anti-Bullying-Workshops in der Schule
/ Emanuele Pullega [etc.]
- Bologna: Arcigay, 2009. - 55 p.: ill. [2e druk]
(1e druk 2008); De 1e druk van deze handleiding is te downloaden op:
http://www.wien.gv.at/queerwien/pdf/bullying-bekaempfen.pdf

Von 2006 bis 2008 führte die Wiener Antidiskriminierungsstelle für gleichgeschlechtliche Lebensweisen im Rahmen des EU-Projektes Schoolmates acht Workshops zum Thema Bullying in der Schule in Wien durch. Parallel dazu hielten auch die Projektpartner Arcigay (Italien), Kampania Przeciw Homofobii (Polen) und Colegas Madrid (Spanien) inhaltlich und strukturell gleich aufgebaute Workshops in Bologna,  Modena e Reggio Emilia, Warschau und Madrid ab. Die Workshops fokussierten homophob motiviertes Bullying, also Bullying gegen SchülerInnen, die tatsächlich homosexuell sind oder für homosexuell gehalten werden. Ziel war es jedoch, einzelne Methoden und Workshopmodule zu erarbeiten, die gegen jede Form von Bullying effektiv eingesetzt werden können.
HDK-LAA: cat. (bully/bek) g

Bullying im Klassenzimmer: wie Du es bekämpfen kannst
/ M. Gualdi [etc.]
- Bologna: Arcigay, 2009. - 31 p.: ill. [2e druk]
(1e druk 2008); De 1e druk van deze handleiding is te downloaden op:
http://www.arcigay.it/schoolmates/DEU/Bullying.pdf

Das vorliegende Handbuch entstand im Rahmen des EU-Projektes, Schoolmates, das in Zusammenarbeit von Arcigay Italien (Projektleitung), der Wiener Antidiskriminierungsstelle für gleichgeschlechtliche Lebensweisen (Österreich) und der Kampania Przeciw Homofobii (Polen) unter Beteiligung von Colegas Madrid (Spanien) parallel in Bologna und Modena (Italien), Wien (Österreich), Warschau (Polen) und Madrid (Spanien) durchgeführt wurde. Das Projekt wurde von der Europäischen Kommission im Rahmen von Daphne II gefördert, startete im März 2006 und endete im Mai 2008. Ziel des vorliegenden Handbuches ist es, SchülerInnen zu befähigen, Bullying bekämpfen und in weiterer Folge auch Maßnahmen zur Prävention ergreifen zu können. Dazu werden Informationen über das Phänomen Bullying ebenso vermittelt, wie praktische Tipps und konkrete Handlungsanleitungen gegeben werden. Wir fokussieren in diesen Bemühungen homophob motiviertes Bullying, also Gewalt gegen SchülerInnen, die tatsächlich homosexuell sind oder für homosexuell gehalten werden.
HDK-LAA: cat. (bully/kla) g

Bullying in der Schule: 'Anders'-Sein als Risiko?: sexuelle Orientierung und Diversity im Schulalltag: Fachkonferenz
- Wien: Wiener Antidiskriminierungsstelle für Gleichgeschlechtliche Lebensweisen [etc.], 2009. - 21 p.: ill.
Insteekmap bevat: Programm, Die Vortragenden en Die Vorträge (21 p.).
Conferentie gehouden op donderdag, 19 november 2009, in de Volkshochschule Urania, Wien.
Bibliogr.: passim.

International renommierte ExpertInnen stellen im Rahmen der Konferenz das Phänomen Bullying, seine Bedeutung für das System Schule sowie seine Auswirkungen auf die Opfer vor. Darüber hinaus vermittelt die Tagung Interventionsmöglichkeiten für PädagogInnen, BeraterInnen sowie für die ausserschulische Jugendarbeit.
HDK-LAA: cat. (bully/fac) g

van Dijk, Lutz;  van Driel, Barry (Hg.)
/ Sexuelle Vielfalt lernen: Schulen ohne Homophobie
- Berlin: Querverlag, 2008. - 223 p.
ISBN: 3896561553

Schwule Sau!, blöde Lesbe! solche oder ähnliche Schimpfwörter sind auf Schulhöfen keine Seltenheit. Die Kinder, die sie benutzen, wissen meist gar nicht, was sie bedeuten, denn im Schulunterricht wird das Thema sexuelle Vielfalt häufig totgeschwiegen. Bis heute sind Vorurteile und die damit einhergehenden Diskriminierungen gegenüber sexuellen Minderheiten, vor allem gegenüber Lesben und Schwulen, auch an Schulen weit verbreitet. Dieses Buch gewährt Einblicke in die Klassenzimmer verschiedener Länder und zeigt, wie dort mit den Themen Homosexualität und Homophobie umgegangen wird. Die AutorInnen beschreiben, welche kreativen und effektiven Möglichkeiten es gibt, um Homophobie erfolgreich zu begegnen und sexuelle Vielfalt zu lehren. Die zahlreichen Empfehlungen und Anleitungen machen dieses Buch zu einem wichtigen Ratgeber für Lehrende und Studierende und ein Muss für alle Schulen!
HDK-LAA: cat. (sexue/vie) b boven