Florette Dijkstra: De onvoltooide

 


 

.................................................

//FICTIEVROUWEN//
De onvoltooide

Florette Dijkstra
Amsterdam: Querido, 2010

ISBN: 9021438801

Recensie: Connie van Gils

.................................................


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Roman rondom Anna Blaman en haar belangrijkste personages

2010 is uitgeroepen tot het Anna Blamanjaar omdat het dit jaar vijftig jaar geleden is dat de auteur gestorven is. Zij stierf met achterlating van een manuscript dat bijna af was en dat postuum verschenen is onder de titel De verliezers.

Anna Blaman, wie was dat ook al weer?

Een geheugenopfrissertje: Anna Blaman was één van de eerste openlijk lesbische auteurs van Nederland en in haar tijd en nog lang daarna een icoon voor lesbische vrouwen. Nadat ze eenmaal de roem te pakken had, een afrodisiacum om u tegen te zeggen, werd haar deur platgelopen en stroomden de brieven van lesbische vrouwen binnen. Een prachtig artikel van Dorelies Kraakman onder de titel: U boeit mij ergens - of althans uw boeken, over dit onderwerp is opgenomen in: Goed Verkeerd, red. Gert Hekma (Meulenhoff, 1989).

Blaman ontving in 1957 de PC Hooftprijs voor haar oeuvre en maakt deel uit van het Pantheon.

Haar werk nu nog lezen is geen sinecure. Je ontdekt al snel dat ze elkaar niet zullen krijgen. Naast het kwellende, onvervulde verlangen naar liefde spelen ook de leegte en zinloosheid van het bestaan een voorname rol in haar thematiek.

Echter, haar observaties van de menselijke geest zijn briljánt. Zijn we allemáál zo doorzichtig?, vraag je je al snel angstig af. Haar zinnen zijn mooier dan mooi, haar schrijfstijl is nooit geëvenaard. Mix daar een kleine portie malicieus venijn en milde humor doorheen en je hebt een weergaloos schrijfster. Eentje die ook nu nog kunstenaars, auteurs en theatermakers weet te inspireren en fascineren, onder wie Florette Dijkstra. Zij schreef eerder De vrouw van verf, een zeer goed besproken roman over het leven van Tamara de Lempicka (Querido, 2004).

Florette Dijkstra nam als uitgangspunt voor haar roman De onvoltooide de vraag hoe de personages verder moeten nu hun auteur er niet meer is. En wat ze moeten doen met het achtergelaten manuscript, dat bijna af is. Een ingenieuze vondst.

Interessant detail is dat de personages uit Blamans werk geïnspireerd zijn op haar eigen persoon en op dierbaren uit haar leven. Maar zijzelf en haar dierbaren zijn zich in het echt ook weer bewust van het feit dat ze tevens personages zijn. Een dynamische mengvorm tussen feit en fictie.

Anna Blaman treedt in het boek op als de schrijfster Erica Hart (een personage uit het verhaal Feestavond) die in haar laatste uur terugkijkt op haar leven. Eigenlijk treedt zij ook in het personage van literatuurcriticus Blanka, die Blaman wellicht in het echt had willen zijn. Zichzelf, maar dan als man, waardoor zij begeerlijk zou worden voor heteroseksuele vrouwen als Alie Bosch (Alide, uit Eenzaam avontuur), die ze lange tijd beminde, maar niet kon krijgen.

Er ontstaat in De onvoltooide een genuanceerd spel tussen diverse personages geplukt uit verschillende werken van Blaman. De belangrijkste twee personages naast Erica Hart zijn een man (Blanka, uit Vrouw en vriend) en een vrouw (Louise, mooiste vrouw van de wereld, uit De kruisvaarder). Daarom komt het boek vrij heteroseksueel over.

Aan de stijl van Dijkstra kun je merken dat zij van oorsprong beeldend kunstenaar is. Er valt veel licht in de vorm van lamplicht, zonlicht, lichtbanen met stofjes erin, avondlicht, stralend licht en maanlicht. Zij richt haar blik op hoe alles en iedereen er uitziet in dat licht en probeert dat in woorden te vangen. Sommige pagina's zijn daardoor net schilderijtjes.

De roman doet een beetje jaren vijftig aan wat zeker een bewuste keuze is geweest van de auteur, passend bij de opzet. Een beetje hermetisch en serieus is De onvoltooide wel; je mist af en toe de knipoog waar Blaman royaal mee was als haar proza te zwaar dreigde te worden. Verder zeer de moeite waard.

Verder lezen: vanaf 14 november verkrijgbaar bij IHLIA: Langoureus verlangen, schrijfsters van nu over Anna Blaman. Hierin is een prachtig biografisch portret opgenomen van Anna Blaman dat ook is geschreven door Florette Dijkstra. Daarnaast zijn vele bijdragen opgenomen over Anna Blaman van auteurs als Elsbeth Etty, Maaike Meijer, Pauline Slot, Marion Bloem, Lydia Rood, Matin van Veldhuizen, Xaviera Hollander, Tessa de Loo en Mischa de Vreede.